پنجشنبه، ۸ تير ۱۳۹۶ | Thursday, 29. June 2017

انشعاب در جریان ولایی (اصول گرا)

منتشرشده در تیتز یکشنبه, 18 بهمن 1394 ساعت 22:26

ansheab3به نظر می رسد به تدریج یک پوست اندازی تاریخی در حد یک انشعاب در جریان ولایی (اصول گرا) اتفاق افتاده است که شاید تا هنگامی که رهبر کنونی زنده و در راس قدرت است خود را به وضوح و تمامی در عرصه سیاسی نمایان نکند. چرا که همه افراد این جریان بر محور ولایت و تبعیت از آن به صف شده و از نردبان قدرت و ثروت بالا آمده و از رانت های آن بهره مند شده اند، ولی در هنگامی که این محور و نردبان وجود نداشته باشد آن گاه می توان انتظار ظهور و بروز های شگفتی را در عرصه ابراز نظرها و نیز رفتارهای سیاسی داشت.

به نظر می رسد به تدریج یک انشعاب و نوعی پوست اندازی در جریانی که در بلوک قدرت آقای خامنه ای قرار دارد و طیف ولایی موسوم به جریان اصول گرا (با دیگر اسامی چون راست، محافظه کار و...) را تشکیل می دهند، اتفاق افتاده است.

قبل از توضیح بیشتر این مسئله باید به یک مقدمه ضروری و البته دارای اهمیت استراتژیک پرداخت.

 

مصاف دو رویکرد در درون نظام

اینک در درون ساختار قدرت شاهد دو رویکرد و حتی دو گفتمان (سیاسی) هستیم. یک رویکرد مورد حمایت جریان اعتدال و اصلاح (و به نوعی در بیرون نظام جریان تحول خواه مسالمت جو) و گفتمان دیگر مورد حمایت جریان متصل به بیت قدرت است. این دو گفتمان در برخی مسائل و به خصوص سه حوزه مهم با یکدیگر دارای تفاوت جدی و گاه تعارض ملموس و اثرگذار هستند.

 

الف – سیاست جهانی – یک رویکرد معتقد است باید با مناسبات و قدرت های جهانی و به خصوص آمریکا تنش زدایی کرده و وارد تعامل شد و در کل برای زندگی بهتر برای ایرانیان ضروری است که به آمریکا و اروپا نزدیک شویم. از این نزدیکی و به خصوص ارتباط در هم تنیده و متقابل اقتصادی، امنیت نیز به دست خواهیم آورد. رویکرد دیگر اما معتقد است باید به مبارزه علیه استکبار و «دشمن» که در پی نابودی ماست بپردازیم و در همین راستا می بایست به روسیه و چین نزدیک شویم (و حداکثر و گاه البته از شکاف و ظرفیت های اروپا نیز به صورت حاشیه ای استفاده کنیم).

 

ب- سیاست منطقه ای – یک رویکرد معتقد است باید در منطقه نیز از صلح و تعامل و همزیستی دفاع کنیم و پایمان را از باتلاق های پرهزینه و بودجه خوار بیرون بکشیم و رویکرد دیگر معتقد است به مبارزه با دشمن در منطقه با برخورد با پایگاه ها و متحدانش در این ناحیه ادامه دهیم. بنابراین باید از آنچه «محور مقاومت» (در برابر اسرائیل) لقبش می دهند، دفاع کنیم.

 

پ – سیاست داخلی – یک رویکرد معتقد است در داخل باید در چارچوب درون نظام، امکان چرخه قدرت را در یک رقابت درون سیستمی بین نیروهای وفادار و حداقل بین معتدلین آن ها فراهم سازیم و با وحدت و همبستگی ( درون دستگاه و سیستم) علیرغم تفاوت دیدگاه ها و مشرب ها به کشور و نظام خدمت کنیم و رویکرد دیگر در امتداد دو بخش قبلی معتقد است باید از «نفوذ» دشمن در عرصه داخلی (که به دنبال استحاله نظام، انقلاب مخملی و... است) به طرق مختلف از جمله به کارگیری قاطعانه نظارت استصوابی بهره بگیریم.

در این مقال از این که باور و یا تکیه به مسئله توطئه/دشمن/نفوذ چقدر واقعی است و چقدر به عنوان پوشش و ابزار تسویه، رقابت و حذف و سرکوب رقبا، منتقدان و مخالفان به کار می رود، عجالتا صرف نظر می کنیم.

حال با توجه به سه گانه بالا به نظر می رسد در اردوگاه جریان ولایی (موسوم به جریان اصول گرا) تردید و تذبذب و به نوعی می توان گفت انشعابی در رابطه با باور و اولویت دهی به رویکرد مورد حمایت بیت قدرت افتاده است.

این جریان همگی خود را طرفدار و منسوب به راس هرم سیاسی می دانند و تقریبا همگی از رانت سیاسی این انتساب (مثلا در عبور از فیلتر شورای نگهبان) و... و نیز رانت های اقتصادی مربوطه بهره مندند. اما نیازی به مرور مواضع افراد گوناگون با این برچسب سیاسی در مقاطع مختلفی مثل جریان مذاکرات هسته ای و یا مثلا حمله به سفارت خانه های خارجی و یا مثلا برخورد با هاشمی رفسنجانی و.... نیست که تفاوت رویکردها به وضوح روشن شود. شاید به طور نمادین برخی تفاوت دیدگاه ها در مناظره های انتخابات ریاست جمهوری به صورت غیرمنتظره ای در رابطه با نحوه مذاکرات هسته ای خود را بروز داد. آن شگفتی بیرون از پرده افتادن چیزی بود که به نظر می رسد به صورت نهانی و تدریجی اما به شکل رشدیابنده ای در برخی افراد و جریانات ولایی (اصولگرا) به صورت زیرپوستی و در پشت صحنه در جریان بوده (و هست) و در مواقع و مواضع گوناگون خود می نمایاند.

امروزه وقتی اخبار مداخلات ایران در سوریه را در صحنه سیاسی کشور مرور کنیم شاهد هستیم معدودی افراد (عمدتا نظامی) هستند که پرسروصدا و با هیجان از آن یاد و یا دفاع می کنند. سکوت بخش هایی از جریان ولایی و یا کم رمقی جملات و مواضع آن ها خبر از سرّ درون و نوعی تردید، اگر نگوییم نارضایتی از این سیاست ها و رویکردها، می دهد.

در بسیاری مواقع دیگر نیز این اختلافات خود را در برخورد با بعضی رخدادهای داخلی دیگر نمایان می کند. مثلا در برخورد با الف: ارزیابی از دولت احمدی نژاد ب- مذاکرات هسته ای و برجام پ – نحوه برخورد با دولت روحانی و...

بدین ترتیب به نظر می رسد یک پوست اندازی تاریخی در حد یک انشعاب در جریان ولایی (اصول گرا) اتفاق افتاده است که شاید تا هنگامی که رهبر کنونی زنده و در راس قدرت است خود را به وضوح و تمامی در عرصه سیاسی نمایان نکند. چرا که همه افراد این جریان بر محور ولایت و تبعیت از آن به صف شده و از نردبان قدرت و ثروت بالا آمده و از رانت های آن بهره مند شده اند، ولی در هنگامی که این محور و نردبان وجود نداشته باشد آن گاه می توان انتظار ظهور و بروز های شگفتی را در عرصه ابراز نظرها و نیز رفتارهای سیاسی داشت.

 

گسستی بیشتر سیاسی تا فکری-دینی

نکته پایانی این که سیر استحاله و انشعاب در جریان ولایی (اصول گرا) شباهت ها و تفاوت هایی با سیر پوست اندازی جریان موسوم به خط امام دهه شصت و اصلاح طلب بعدی دارد.

«شباهت» در گسست ها و فاصله گذاری های سیاسی است که به خصوص از مقطع پذیرش قطعنامه 598 شتاب روزافزونی گرفت (و دکتر سروش در عرصه معرفت دینی، محسن مخملباف در حوزه ادبیات و هنر و کارگزاران سازندگی در عرصه مدیریت و اجرا محصول های نمادین آن هستند).

اما «تفاوت» در اینجاست که آن صیرورت مثبت و به نفع منافع ملی ایران، در این مورد با گسست های فکری و مذهبی عمیق همراه نیست و در مرحله اول گسستی در عرصه ایدئولوژی سیاسی (و اقتصادی) است تا ایدئولوژی دینی (و فرهنگی). در این مورد جای خالی یک نظریه پرداز فکری مانند دکتر سروش خالی است. هر چند گسست در ایدئولوژی سیاسی نیز واجد نوعی برگشت ناپذیری است اما اگر از مضمون پردازی های بنیادی معرفتی و فکری و دینی نیز بهره مند بود، علاوه بر برگشت ناپذیری از عمق و ژرفای بیشتری نیز بهره مند می شد.

لرزانی فکری علی مطهری در این حوزه را شاید بتوان نمادی از این تزلزل دانست. اما همو اعتقاد به ولایت فقیه را مساوی اطاعت مطلقه و این که هر چه وی گفت الزاما درست و برحق و مانع نقد و مخالفت است نمی داند. گسست فکری و سیاسی غرویان معاون مصباح یزدی نیز نمونه دیگری است. این انشعاب تا موقعی که رانت های سیاسی و اقتصادی و هیمنه امنیتی (اطلاعات و دفتر سیاسی) سپاه به صورت حساب شده و نفر به نفر روی این افراد وجود دارد به صورت گاه و بیگاه خود را نشان می دهد، اما وقتی ستون سیاسی- اقتصادی این خیمه گاه دچار خللی شود، مثلا در هنگام تعیین رهبر جدید؛ بستر آماده تری برای ظهور و بروز خواهد یافت. انشعابی که یادآور دوپاره شدن جامعه روحانیت /مجمع روحانیون اول انقلاب خواهد بود و اکثریت – اقلیت جدیدی شکل خواهد گرفت.

 

حکومت اقلیت بر اکثریت در جریان اقلیت!

در ایران بنا به فضای سرکوب و حذف سیاسی؛ اقلیت بر اکثریت جامعه حکومت می کند. در جریان حاکم موسوم به ولایی نیز که سردمداری و ریاست راس هرم سیاسی و نیروهای نظامی – امنیتی پیرامون وی را پذیرفته است و باورمندانه یا به مصلحت سر تسلیم فرود آورده نیز به شکل شگفتی باز اقلیت بر اکثریت حکومت می کند، اقلیت منسوب به بیت که تندروی های سیاست خارجی و منطقه ای و داخلی اش دیگر چندان مورد رضایت همه جریان ولایی و اکثریت آن ها نیست.

اگر بخش هایی از اظهارنظرها در مناظره های انتخاباتی 92 پیرامون مذاکرات هسته ای چشم های عده ای را گرد کرد؛ برخی مواضع این افراد در آینده، که البته بعضا عاری از فرصت طلبی نیز نخواهد بود، فشار بیشتری به حدقه های چشم ها وارد خواهد کرد!

سایت زیتون 19 بهمن 1394