يكشنبه، ۲۹ مرداد ۱۳۹۶ | Sunday, 20. August 2017

آیا مذاکرات هسته ای تاثیری بر حقوق بشر هم دارد؟

منتشرشده در تیتز شنبه, 06 تیر 1394 ساعت 18:37

mozakeratقدرت مسلط بر ایران؛ به خصوص راس هرم سیاسی، با مذاکرات هسته ای بیشتر به دنبال حل مشکلات اقتصادی بارفع تحریم هاست. هر چند گفته شده این مذاکرات آزمونی برای مذاکره با آمریکایی ها در دیگر مسائل است؛ اما مجموعه عناصر و عوامل در کنار یکدیگر نشان می دهد آنها نیازمندند که نوعی منازعه خفیف با آمریکا را در گفتمان مشروعیت بخش قدرت مستقر در ایران هم چنان و همواره حفظ کنند.

قدرت مسلط بر ایران؛ به خصوص راس هرم سیاسی، با مذاکرات هسته ای بیشتر به دنبال حل مشکلات اقتصادی بارفع تحریم هاست. هر چند گفته شده این مذاکرات آزمونی برای مذاکره با آمریکایی ها در دیگر مسائل است؛ اما مجموعه عناصر و عوامل در کنار یکدیگر نشان می دهد آنها نیازمندند که نوعی منازعه خفیف با آمریکا را در گفتمان مشروعیت بخش قدرت مستقر در ایران هم چنان و همواره حفظ کنند.

قدرت مستقر دیگر چندان نمی تواند روی مذهبی بودن و عامل اجرای شریعت بودنش در کشور برای مشروعیت سازی بین اقشار زیادی مانور بدهد. از این رو به ناچار دشمن ستیزی و حفظ محور مقاومت در منطقه را محور مشروعیت ساز خود کرده است.

از طرف دیگر در اعماق قدرت در ایران نکته ای رسوخ کرده است که اکر ما جایی کوتاه بیاییم و شل بدهیم چه در عرصه خارجی و چه در عرصه داخلی؛ قافیه را خواهیم باخت. قبلا نیز هاشمی رفسنجانی در دهه شصت گفته بود ما اشتباه شاه را مرتکب نمی شویم و فضا را باز نمی کنیم تا خودمان سرنگون شویم. این ایده هم چنان در اعماق ناخودآگاه و خودآگاه قدرت در ایران وجود دارد.

براین اساس قدرت مستقر در ایران نمی خواهد با حل و فصل مسئله هسته ای و تنش زدایی نسبی در این رابطه به تنش زدایی در داخل هم بپردازد. عدم همراهی با دولت خاتمی در گذشته و عدم همراهی با شعارهای کم رنگ تر حسن روحانی در سیاست های داخلی و اصرار بر افزایش تعداد اعدام ها و دستگیری ها و احضارها و سرکوب ها همگی بیانگر این سیاست سخت گیرانه داخلی به موازات نرمش قهرمانانه هدف دار در خارج است.

بنابراین قدرت مستقر در ایران به طور ارادی و به طور مستقیم نمی خواهد مذاکرات هسته ای هیچ تاثیری روی حقوق بشر در داخل داشته باشد. قبلا نیز در مخالفت برای ورود فعال به حل و فصل مسائل هسته ای گفته می شد دشمن به دنبال حل مشکل نیست و با حل این مسئله هم دست از سرما بر نمی دارد و روی حقوق بشر تمرکز خواهد کرد. و این البته مسئله درستی است! اما همه این واقعیت به توطئه دشمن برنمی گردد. اصل مسئله چیز دیگری است. خود شکن آینه شکستن خطاست. مشکل اصلی در رفتار خود حاکمیت است. و تا فضای انسداد سیاسی و نقض حقوق بشر در ایران وجود دارد فعالان سیاسی و مدنی تغییر خواه در داخل در این باره فعال خواهند بود و بالطبع افکار عمومی جهان و نهادهای مستقل حقوق بشری نیز که به خصوص پس از پایان جنگ سرد بیش از پیش روی اندیشه و ایدئولوژی حقوق بشر حساس شده اند در این باره عکس العمل نشان خواهند داد. و البته قدرت های جهانی نیز سعی در بهره برداری از این مسئله برای اهداف و منافع خاص خودشان خواهند داشت. بهره گیری آن ها از این مشکل عامل ایجاد آن نیست و تنها از این معضل خودبنیاد به صورت جانبی بهره برداری می کنند. همان گونه که نقض حقوق بشر در بلوک شرق سابق واقعیتی بود که ربطی به بهره برداری غربی ها از آن نداشت و از قضا یکی از عوامل فروپاشی این بلوک هم همین بی اعتنایی به افکار عمومی و حقوق اولیه سیاسی و اجتماعی مردم تحت حاکمیت شان بود.

بدین ترتیب حل مسئله هسته ای در قدرت مستقر در ایران به صورت مستقیم و ارادی تاثیری بر رعایت حقوق بشر نخواهد داشت.

اما به طور غیر مستقیم و غیرارادی حل و فصل مشکل هسته ای از چند مسیر روی مسئله حقوق بشر در ایران موثر واقع خواهد شد:

اول- ناراضیان سیاسی در ایران که بخش قابل توجهی شان در انتخابات اخیر به روحانی رای داده و یا حداقل از روی کار آمدن اش به صورت مطالبه محورانه حمایت کردند؛ پس از حل مشکل هسته ای توقع بیشتری برای تمرکز روی مسائل داخلی و به خصوص مسائل مربوط به آزادی ها خواهند داشت. فشار این مطالبه دولت را به ناچار وادار خواهد کرد در این رابطه فعال تر و حداقل حساس ترشود. همین فشار به کل قدرت مستقر نیز وارد خواهد شد. قدرت در ایران لااقل در این مورد باید پاسخگوتر از قبل باشد.

دوم- ناراضیان اقتصادی نیز با ایجاد گشایش نسبی در اوضاع اقتصاد وبهبود وضعیت معیشتی شان (بنا به نظریه آبرام مزلو) به تدریج خواهان مطالباتی بیشتر خواهند شد. نزدیک ترین راه به دموکراسی در ایران رفاه مردم و نه فقر آن هاست. اقشار وسیع تری از طبقه متوسط با مقداری رفاه و خلاصی یافتن از مشکلات دست و پاگیر اقتصادی اوقات فراغتی خواهند یافت که مطالباتی بالاتر را پیگیر کنند. طبقه متوسط کمی مرفه تر شده خواهان مشارکت سیاسی و سهم خواهی در اداره جامعه خواهد بود و همین امر نیز فشار مطالبات حقوق بشری را بیشتر و بالاتر خواهد برد و در شرایط و مسائل مربوط به این حوزه موثر خواهد بود.

سوم- در عرصه بین المللی نیز افکار عمومی جهانی عادت کرده به تیتر یک مطبوعات شدن ایران در باره مسائل هسته ای به تدریج از این تیتر فاصله خواهد گرفت و احتمالا تیتر عمده بعدی مسئله حقوق بشر در ایران خواهد بود ( البته مسائل منطقه ای نیز نامزد دیگر این تیتر جانشین خواهند بود). به همین ترتیب علاوه بر افکار عمومی جهانی نیروها و نهادهای مستقل حقوق بشری نیز همین وضعیت را خواهند داشت و اهتمام بیشتری روی مسئله حقوق بشر در ایران خواهند نمود. قدرت های برتر جهانی نیز در تداوم منازعه گاه خفیف و گاه شدید شان با حکومت ایران وارد همین چالش (در کنار دیگر چالش های احتمالی منطقه ای) خواهند شد.

بدین ترتیب مجموعه این عوامل دست به دست هم خواهد داد تا قدرت مستقر در ایران که بین مذاکرات هسته ای و مسئله حقوق بشر رابطه ای نمی بیند و نمی خواهد برای آینده نیز چنین شود؛ مجبور شود تا به مسئله حقوق بشر توجه بیشتری بکند.

اما ملی ترین و بهترین حالت این است که به جای فشارهای داخلی و یا خارجی خود قدرت مستقر به این جمع بندی برسد که تنش زدایی در خارج بدون تنش زدایی در داخل موفق نخواهد بود. دولتمردان متوجه شوند که توسعه اقتصادی در کشور نفت خیز با درآمد بالا و استعداد فساد اقتصادی فراوان بدون آزادی بیان و رسانه ها و بدون قوه قضائیه مستقل میسر نیست و به طور کلی حکومت در یابد بهترین و نزدیک ترین راه برای ماندگاری نه توانایی هسته ای و قدرت نظامی و مداخلات منطقه ای بلکه دموکراسی درونی و همبستگی ملی و استحکام داخلی است؛ به خصوص در سرزمینی که بخش مهمی از جمعیتش جوان است و تغییر خواه و تسلیم قالب های تحملی حاکمان نمی شود.

قرائنی چشمگیر برای این درس گیری ها فعلا در چشم انداز نیست. اما هوای سیاست در ایران مثل آب و هوای اقلیمی اش بسیار متنوع و متلون است. هر چیزی ممکن است و هیچ چیز منتفی نیست. حتی پذیرش تدریجی و البته سخت دموکراسی توسط حاکمان. حاکمان و قدرت مستقر یا باید منعطف شوند و منطبق بر خواست های مردمانشان گردند و یا اگر سرسختی و صلبی نشان دهند خواهند شکست. این انتخاب بیشتر از آن که به مردمان ربط داشته باشد به حاکمان و درس گیری و تجربه آموزی شان از حوادث روزگار مربوط است.

نشریه خط صلح ششم تیرماه 1394