جمعه، ۷ ارديبهشت ۱۳۹۷ | Friday, 27. April 2018

چرا نجوای سوریه ای شدن بیشتر از اردوگاه اصلاح طلبان به گوش می رسد؟

منتشرشده در تیتز سه شنبه, 26 دی 1396 ساعت 12:44

eateraz1زمزمه خطر سوریه شدن نه زیر گوش حکومت بلکه زیرگوش مردم معترض همراه با سیاستی بی رمق و بی اثر و در برخی موارد شرم آور؛ مشارکت در القای چیزی جز «توهم ترس» در روان مردمی نیست که از قضا می توانستند (و می توانند) به شکستن بن بست سیاسی و شیوه پای در گل مانده اعتدالی- اصلاحی (به دلیل محافظه کاری کنونی روحانی و مهم تر از آن سرسختی و تصلب راس بیت قدرت)، یاری رسانند. هراس قدرت متصلب از مردم به نفع اصلاح طلبان بوده و هست. تبدیل کردن فرصت به یک تهدید همچون این دستور است:«باید ببازی!»

 

سوریه ای شدن یعنی چه؟

با شروع موج اعتراضات دی ماه بحثی در محافل سیاسی مطرح شد به نام خطر سوریه ای شدن ایران. سوریه ای شدن یعنی اعمال خشونت و کشتار و تخریب وسیع شهرهای کشور به علت حضور گسترده نیروهایی که تا پای جان و به مدت طولانی و حتی به قیمت ویرانی کل کشور حاضر به ادامه جدال هستند و وجود بنیه مالی- تسلیحاتی برای ادامه این نزاع  طولانی. سوریه ای شدن یعنی وجود یک دولت نیم بند مرکزی همراه با هرج و مرج و کشتار و ویرانی در بسیاری نقاط کشور. در همین ابتدا مبحث دیگری تحت عنوان لیبیایی شدن یعنی فروپاشی قدرت و هرج و مرج پس از آن را از مبحث سوریه ای شدن جدا میکنیم که خود بحث مستقل دیگری است. بحث قابل تامل فروپاشی همزمان رژیم سیاسی و سیستم  دولت و بوروکراسی حافظ نظم و مدیریت اجرایی.

در باره هراس از سوریه ای شدن ایران سه مسئله مهم وجود دارد: آیا این خطر جدی است؟ این خطر را باید به چه کسانی گوشزد کرد؟ چرا اصلاح طلبان بیش از دیگران روی این موضوع تاکید می کنند؟

بر اساس سه عنصر اصلی سوریه ای شدن(انگیزه خشونت- عنصر خشونت ورز و تخریبگر- بنیه مالی)، در گام نخست باید ناامنی و تخریب های محدود را از آن چه در اذهان به سوریه ای شدن معروف است، جدا کرد. ناامنی و تخریبی در حدی که در دوران انقلاب در ایران اتفاق می افتاد و نمونه هایی مشابه اما محدود آن در موج اعتراضات اخیر. یکی کردن این دو تصویر موج سواری  استبداد از یک سو و محافظه کاری سیاسی از سوی دیگر بر « توهم ترس» است. شبیه آنچه در شکنجه سفید اتفاق می افتد.

(شکنجه سفید مبتنی بر القاء ترس است بدون اینکه در عمل چندان خشونتی صورت گیرد. بازجویی که با پا بر پایه صندلی متهم لگد می کوبد و یا با دست با شدتی نه چندان زیاد بر سر و پهلوی او می زند می خواهد این ترس را القا کند که ضربه بعدی می تواند شدیدتر باشد. ضربه ای که هیچگاه فرا نمی رسد اما همین القاء کار همان ضربه را در ذهن و روح متهم انجام می دهد!)

سوریه ای شدن ایران یعنی برافرخته شدن طولانی مدت آتش خشونت و تخریب از تهران بزرگ و اصفهان و شیراز و مشهد و تبریز و ... گرفته تا مناطق پیرامونی. از شهرهای بزرگ و کوچک تا شهرکها و روستاها. آیا چنین چیزی ممکن است؟ معتقدان به سوریه ای شدن ایران به دلایلی اشاره می کنند.

دلایل سوریه ای شدن: قطبی بودن مردم

در این فرض بخشی طرفدار حکومت و بعضی در مقابل آن هستند. می گویند در همین انتخابات اخیر میلیون ها ایرانی به طرفداری از رئیسی و قالیباف رای داده اند. اما توضیح نمی دهند آیا این ها یکدست اند و یا حاضرند اسلحه به دست بگیرند و برای حفظ حکومت و جناح مرجح خویش بجنگند؟ به نظر نمی رسد پاسخ مثبت باشد.

 شاید طرح مسئله در این قالب شکل دستکاری شده و محرّفی از این امر باشد که هسته سخت قدرت و نظامی-امنیتی ها و میلشیای حقوق بگیر آنان حاضر نیستند عقب نشینی کنند و اصلاح و تغییری جدی را بپذیرند و قدرت بی حد وحصرشان را واگذارند. البته این درست است. این هسته سیاسی و باند قدرت و ثروت در جنبش سبز و دیگر موارد کوچک و بزرگی نشان داده که برای حفظ سیطره خویش حاضر به استفاده از هر ابزاری است.

ضمن تایید بیمناکانه این مولفه اما؛ در اینجا هم باید به دو نکته توجه کرد:

الف. همین هسته مسلط بر ساختار نیز در کشتار(که لازمه سوریه ای شدن است) محتاط است. تلاش برای انکار کشته های جنبش سبز و موج اعتراضی اخیر و به گردن دیگران انداختن مثلا قتل ندا و یا کشته شدگان اخیر اگر بن مایه ای از تزویر و فریبکاری ذاتی دارد نشانی  از ترس هم  دارد. بخش غالبی از هسته قدرت را روحانیت تشکیل می دهد که در طول تاریخ ارتباطی اجتماعی با مردم داشته و کم و بیش دارد. همچنین عناصر بدنه سپاه و خانواده های آنان در انتخابات های مختلف طبق آمار صندوق های شهرکهایی که  سپاهیان ساکن اند، رفتاری مشابه بقیه مردم به نفع نیروهای اصلاحی-اعتدالی داشته اند. بی هیچ تفاوتی. بدنه سپاه و بسیج علیرغم همه مغزشویی هایی که می شوند اما با مثلا حزب بعث عراق و سوریه متفاوت اند. (البته قدرت فرضا خونریز آن هنگام در بدترین حالت می تواند از نیروهای مزدور منطقه ای خود بهره مند شود.)

بدین ترتیب هر چند خطر ایستادگی تا پایان و به هر قیمت (کشتار- تخریب؛ سوریه ای شدن) از سوی هسته سخت قدرت را باید بسیار جدی گرفت در عین حال  نباید  ملاحظاتی که این اراده مهیب را محدود می کند، را هم  نادیده گرفت. هر چند حس ملی و بیم استراتژیک اقتضاء می کند که در این نقطه بدترین حالت را در رابطه با سناریوهای آینده در نظر آورد.

تجربه شهودی بسیاری از ایرانیان (که آقای زیبا کلام نیز در روزهای اخیر بدان اشاره کرد) نشان داده که به فرض محال اگر امروز در فضایی امن، همه پرسی ای در باره بود و نبود این حکومت برای انتقال آرام و مسالمت آمیز آن به حکومتی دیگر صورت بگیرد؛ اکثریت بسیار بالایی به  تغییر آن رای می دهند. این یعنی طرح شکاف بین اقشار وسیع مردم به عنوان مقدمه سوریه ای شدن ایران، طرح کژتابانه و تحریف شده صورت مسئله دیگری به نام  سرسختی هسته متصلب قدرت (با  پایگاه رای ناچیزی از وفادارانِ تاپای جان و به قیمت کشتار و تخریب سراسر کشور) و جابجایی شکاف حکومت- ملت با ملت- ملت است.

ب. حال فرض بگیریم به هر علت خشونت و تخریب در پایتخت و دیگر شهرهای مهم  و نقاط مختلفی از کشور توسط عده ای شعله ور شود، آن گاه سیر حوادث و صحنه جدال در کشور چگونه آرایش می یابد و به چه سمتی می رود؟ تجربه ورود به فاز مسلحانه مجاهدین در خرداد سال 60 با وجود هزاران هزار نیروی طرفدار و هوادار در سراسر کشور به عنوان یک نمونه و ده ها نمونه کوچک و بزرگ دیگر از جمله در همین موج اعتراضی اخیر نشان داد که در هنگامی که صحنه خیابان به درگیری وسیع مخالفان با هسته سخت قدرت مستقر تبدیل می شود، بخش عمده ای از مردم به خصوص طبقه متوسط محافظه کار و بیمناک نسبت به آینده خود (و اینک آینده کل کشور)  نظاره گرانه و نگران به خانه هایش می رود. این حکایت در باره اکثر قریب به اتفاق شهرهای بزرگ و سطح وسیعی از کشور صادق است. بدین ترتیب تا اینجا می توان گفت لااقل مناطق وسیع مرکزی کشور که بخش عمده ای از ایران  را تشکیل می دهند  از خطر سوریه ای شدن بری هستند!

در این نقطه باید یک نکته هم افزود و آن این که شکاف طبقاتی در این صحنه فرضی ممکن است به ناامنی و غارت منجر  شود اما  به جنگ و تخریب تا پای جان کشیده نمی شود. پابرهنگان عاصی خودشان را برای غارت جلوی گلوله قرار نمی دهند. سابقه محدود غارت برخی فروشگاه ها در برخی شورش های شهری در ایران نشان داده که همگی در فقدان حضور پلیس و امن بودن صحنه اتفاق افتاده است. نظامی گری برخلاف دیگر کشورها هیچگاه در تعارضات داخلی ایران تبدیل به یک رویه و شغل نشده است. مگر از سوی سرسپردگان حاکمان.

شکاف های قومی و مذهبی

آیا در مناطق پیرامونی کشور که شکاف های مذهبی و قومی و زبانی و نفرت انباشته شده سالیان سال در زیر پوست جامعه وجود دارد مستعد وضعیت سوریه ای شدن خواهد بود؟

در این عرصه مقدمتا توجه به این نکته بنیادی و ظریف مهم است که شکاف های مذهبی و قومی در تاریخ ایران بین مردم با مردم نبوده بلکه بین اقوام و حکومت ها بوده است. در اینجا نیز شکاف مردم با مردمی وجود ندارد که دوقطبی مستعد خشونت و تخریب سوریه ای وار بسازد. پس در اینجا هم صورت مسئله شکاف بین مردم- حکومت است. اما آیا این صورت مسئله مستعد سوریه ای کردن ایران است؟

جدا از این که که وضعیت شهرنشینی و رشد طبقه متوسط در این مناطق (از جمله و به خصوص در کردستان) نسبت به ماه ها و سالهای اول انقلاب تغییر کرده، ولی فرض بگیریم همان حالت ابتدای انقلاب در برخی از این مناطق شهری و روستایی تکرار و حتی زمان هایی برخی شهرها از کنترل حکومت خارج شوند؛ آیا این مترادف با سوریه ای شدنی است که تصویرسازی می شود؟ آیا جدال در نقطه ای از کشور و در برخی مناطق (یکی، دو استان محروم و مظلوم و عصیان زده)، مترادف سوریه ای شدن ایران است که ساکنان کل کشور و بسیاری از شهرهایش از آن ترسانده می شوند؟

تا اینجا فرض محتمل تر این نوشتار این بود که امکان سوریه ای شدن اولا به برخورد حکومت و ایستادگی تا انتها و به هر قیمت آن بستگی دارد که این البته قابل تصور است و دیگری شکاف گسترده سراسری که در بسیاری از نقاط کشور بین دولت- ملت وجود دارد اما در همانجا نیز عنصر دوم وجود ندارد یعنی ملت ناراضی حاضر به اسلحه گرفتن و جنگیدن و تخریب بی انتها نیستند. بر فرض در مناطق قومی- مذهبی نیز چنین باشد اول این به معنای سوریه ای شدن ایران نیست و ثانیا در همانجا نیز اکثر توده های مردم مثل بقیه کشور حاضر به جنگ و تخریب بی انتها نیستند. ثالثا در همین بخش از صورت مسئله آیا باید مردم آن مناطق را از سوریه ای شدن ترساند و یا حکومت را از مظالم مذهبی و قومی انذار داد؟

گروه های مسلح

بیایید عنصر دیگری را هم به صورت یک فرض در نظر بگیریم: افراد و گروه های اسلحه به دست که قبلا حضور داشته اند و یا هم اکنون در برخی مناطق مرزی حضور دارند. با این مولفه  در شهرهای بزرگ نیز حضور فرضی برخی گروه ها مثل مجاهدین (که اینک کوچکترین فعالیت نظامی ندارند و در اوج هر بحران متصوری نیز دیگر از چندان پایگاه قابل اعتنایی بهره مند نیستند)، چقدر می تواند فراگیر باشد و شهرهای بزرگ و کل کشور را سوریه ای کند؟ به نظر نمی رسد اتفاق این فرض نیز در واقعیت چندان وسیع و محتمل باشد. البته در برخی استان ها ( و مشخصا کردستان) می توان این فرض را جدی تر و واقعی تر گرفت. اما ابعاد این مسئله در همین مناطق نیز مگر چقدر است و حتی در صورت تشدید بحران و حضور و فعال شدن همه نیروهای مرتبط و هوادار این گروه هاِ، چقدر امکان پیوستن و حضور جنگی و تخریبی مدت دار بقیه مردم ناراضی در همین مناطق وجود دارد و بر فرضی ضعیف چنین اتفاقی هم بیفتد آیا این به معنای سوریه ای شدن کل ایران است!؟

دشمنان خارجی

و بالاخره عنصر دیگر حمایت مالی و لجستیک نظامی فرایند سوریه ای شدن ایران است. در این رابطه باید گفت این عنصر نه تنها وجود دارد بلکه زیادتر از حد معمول هم وجود دارد!! از همین همسایه های نزدیک بگیر تا اسرائیل و تا جریان های تندرو در آمریکا همگی حاضر به همه نوع حمایت از این روند هستند. بگذریم از اینکه در درون همین کشورها نیز سیاستمداران و تحلیلگران و کارشناسان و نیز افکار عمومی مخالف جدی این سیاست نیز وجود دارد. ولی باز بر اساس بیمناکی ملی و طبق احتیاط معمول اتاق های فکر بدترین حالت را در نظر بگیریم و بر قطعیت وجود این عنصر توجه و تاکید کنیم.

خطر سوریه ای شدن چقدر محتمل است؟

تا اینجای کار دو عنصر اصلی از سه عنصر سوریه ای شدن ایران یکی ایستادگی تا انتها و به هر قیمت از سوی هسته اصلی قدرت و بهره مندان آن است (و نه محرومان و معترضان در شکاف دولت- ملت و حتی شکاف مذهبی – قومی) و دیگری حامیان خارجی و تامین کنندگان مالی و نظامی طرف دوم مفروض درگیر در روند سوریه ای شدن ایران مظلوم.

اگر با این فرضها هم رای باشیم آنگاه باید دید چه عواملی ایران را به سمت سوریه ای شدن می برند: مردم معترض و جان به لب آمده یا حاکمانی که نشان داده اند «استعداد» استفاده از هر ابزاری ولو سرکوب و قتل و تجاوز و خونریزی را دارند. حاکمانی که البته به احتمال زیاد نمی توانند سرسپردگان زیادی برای شلیک به توده های انبوه ایرانی مفروض در این صورت مسئله (سوریه ای شدن) را در کنار خود داشته باشند و این «حربه» هم در دست آنان چندان دوامی ندارد.

و دیگری برخی قدرتهای منطقه ای و جهانی که انگیزه و امکان تلاش برای سوریه ای شدن ایران را دارند. سربازان جنگجوی آنان اما چه کسانی اند؟ اندک مزدوران فارسی زبان همراه شان و یا اندک جاه طلبان به دنبال مقام که شهوت شان به قدرت بیشتر ازعلاقه شان به ایران است و یا اندک نفرت زدگان عاصی بر مظالم حکومت که نفرت شان از حاکمان بیشتر از عشق شان به سرنوشت مردم و میهن است؛ سرجمع اینها نیز وقتی توده های وسیع مردم از بیم  فردای خود و یا آینده سرزمین شان دورشان را خالی کنند، چندان «فرصت»ی برای خیل حامیان خارجی برای سوریه ای شدن ایران فراهم نخواهند آورد.

خطر سوریه ای شدن را باید زیر گوش حاکمان نجوا کرد یا مردم معترض؟

در اینجا یک مسئله مهم این است که ما را راه چندانی بر اثرگذاری بر قدرتهای بی مهار و سلطه گر خارجی و منطقه ای نیست. هر چند می توان هشداری داد و اعتراضی کرد به نیت های تیره شان برای سرزمین مان اما وظیفه ما مخاطب قرار دادن حاکمان کشور خودمان است و تاثیرگذاری بر روند داخلی سرزمین کهن مان. براین پایه هم  سوخت اصلی سوریه ای شدن را در داخل حاکمان کرو کور و سخت سر در برابر مردم محروم و معترضان اقتصادی و سیاسی و اجتماعی که اکثریت ملت را تشکیل میدهد و نیز دردمندان تحت ستم ناعدالتی مذهبی و قومی در مناطق پیرامونی، فراهم می کنند و هم چاقوی عامل خارجی را نیز باز سیاستهای نابخردانه و تنش زای غیر ملی و سرمایه برباد ده همین حکومت تیز می کند.

بدین ترتیب دو عنصر از سه عنصر اصلی سوریه ای شدن ایران در دستان بی تدبیر و اذهان و امیال عنان گسیخته حاکمان ایران است. حاکمان را باید از افزایش شکاف با مردم و خطرات سرکوب شان ترساند و نیز از شکاف های مذهبی و قومی و سرکوب آنها به جای حل  فصل شان. آنها را باید از سوریه ای کردن ایران انذار داد و نه مردم کم توان و کم طاقت و عصیان زده را دچار توهم ترس کرد و خود و آنها را از یک  ابزار سیاست ورزی یعنی تجمع و اعتراض موثر خیابانی محروم ساخت.

چرا نجوای سوریه ای شدن بیشتر از اردوگاه اصلاح طلبان به گوش می رسد؟

 در دوران جنبش سبز بودند افراد محتاط و محافظه کاری که از ورود سیاست به خیابان پرهیز داشتند اما بخش مهمی از اصلاح طلبان به درستی از حق اعتراض خیابانی (البته همراه با فاصله گذاری و نقد خشونت)، دفاع می کردند. چرا امروزه چنین نمی کنند و  خطر سوریه ای شدن بخش مهمی از گفتار شان را تشکیل می دهد؟ چرا تاکید بر عدم سرکوب و توجه به تبعیضات مذهبی و قومی لایه کمرنگ تری نسبت به هشدار سوریه ای شدن را تشکیل می دهد؟

هر چند نباید اصلاح طلبان را یکسان سازی کرد و جناح بندی های داخلی شان را نادیده گرفت؛ اما تاکید برخطر سوریه ای شدن می تواند دلایل گوناگونی در میان افراد مختلف اصلاح طلب داشته باشد:

+ هراس آشکار و پنهانی که بعضی شان از خیابان و شعارهای تندش دارند و تصور این که فقط از راه اصلاحات انتخابات محور باید کشور را آرام آرام سامان داد. هر روش دیگر یا بی اثر است و یا وضع را بدتر و از کنترل خارج می کند. در لایه پنهانی تر هم هراس و نفرت از قدیم مانده از طیف گسترده افراد منفرد و نیروهایی که از شعارهای تندتر حمایت می کنند،  بی تاثیر نیست.

+هراس امنیتی شخصی به علت بازداشت قبلی و یا ارتباط گهگاهی نیروهای امنیتی با آنان. دامن بالا گرفتن از اعتراضات اخیر که دوباره بر آنها مارک حمایت از «فتنه» دیگری نخورد، بدون اینکه به هزینه های این محافظه کاری بیندیشند.

+با درونی شدن عمیق مقوله خودی- غیرخودی؛ آنان «بدعادت» شده اند به این معنا که تنها در جایی حضور دارند که رهبری اش در دست خودشان باشد. این دایره بازتر نمی شود. طریقه لیست بندی مجلس و شورای اخیر یک نمونه مهم است.

+علامت مثبت فرستادن به حکومت برای اینکه پست و مقام های فعلی به خطر نیفتد و یا راه دستیابی به  کرسی های مجلس و دیگر پست ها در آینده مسدود نگردد.

+ روند اصلاحی از جایی نباید جلوتر برود و چارچوب حکومت را به خطر اندازد؛ خطر مفروض هر چند نه آنچنان محتمل فروپاشی حکومت. حکومتی که یک دهه سازندگان اصلی همه ابعادش بوده اند. دهه مهمی که زیربنای همه انحرافات بعدی است و شاید به لحاظ شخصی نیز ناگفته هایی از آن دهه دارند که موقعی محتاج پاسخگویی باشد. جدا از منافع شان از حضور در رده های مدیریتی گوناگونی که هم اکنون نیز اکثرا در اختیار دارند.

+برخی نیز به واقع و بر اساس فرض تحلیلی (ولو نادرست) از سوریه ای شدن ایران می ترسند.

این که کدام یک از این دلایل و یا ترکیبی از آنها و در چه حدی در طیف گسترده اصلاح طلبان موثر است، قابل حصول نیست. در اینجا اما باید بر دو مسئله بنیادی تاکید کرد:

یکی تفاوتی است که مهندس سحابی بین خود و محمد خاتمی قائل بود. برای وی اولویت اول، ایران بود و برای خاتمی، نظام. این داستان همچنان بین تحول خواهان ملی و اصلاح طلبان جاری است آنها وارد هیچ روندی نمی شوند که ممکن است به نفع ایران و اصلاح و تغییر وضعیت فروبسته آن شود، اما علیه نظام باشد.

و دیگری دو مسئله ای که اصلاح طلبان خو کرده به اصلاحات از بالا (و تنها ابزارش انتخابات) و اصلاح طلبان عمدتا معتقد به  اندیشه ها و  رویکردهای بی اعتنا به فقرا و فرودستان از آن غافل اند: «اقشار فقیر»ی که به صورت سیستماتیک نادیده اش گرفته و می گیرند مگر به صورت موسمی و تاکتیکی و در فصل انتخاباتی و دیگری حق و ابزار قانونی «اعتراض خیابانی» به عنوان یک عنصر بن بست شکن در کشاکش نابرابر با قدرتی که با بهره گیری قانونی از اختیارات بخش غیرانتخابی قانون اساسی و غیرقانونیِ نظارت استصوابی در یک حکومت نفتی، عامل حکومت اقلیت بر اکثریت و انسداد داخلی شده است. علاوه بر تصلب داخلی، اقتصاد کشور و مردم نیز فدای سیاست های غیر ملی خارجی همین هسته سخت قدرت شده است.

موج اعتراضات اخیر حاوی هر دو عنصر مغفول خیل اصلاح طلبان بود: خیابان و اقشار کم درآمد.

زمزمه خطر سوریه شدن ایران در این مقطع زیرگوش مردم معترض به موازات اتخاذ سیاستی عمدتا بی رمق و بی اثر و در برخی موارد البته شرم آور(که آثارش در آینده روشن خواهد شد)؛ و نه زیرگوش حکومت؛ مشارکت خواسته و ناخواسته در ایجاد و القای چیزی جز «توهم ترس» نیست. نوعی تحت شکنجه سفید سیاسی بردن ذهن و روان مردمی که از قضا می توانستند (و می توانند) به شکستن بن بست سیاسی اصلاح طلبان و شیوه پای در گل مانده اعتدالی- اصلاحی (به دلیل محافظه کاری کنونی روحانی و مهم تر از آن سرسختی و تصلب راس بیت قدرت) یاری رساند. هراس قدرت متصلب از مردم به نفع اصلاح طلبان بوده و هست. اما اگر آنها عُرضه استفاده از آن را داشته باشند نه اینکه خود سردسته نواختن این سمفونی ترس شوند و به سیاست النصر بالرعب به صورت وارونه و تراژیکی یاری رسانند. خدا کند خود اصلاح طلبان اولین ترسنده های از این نجوا نباشند! قدرت مسلط و متصلبی که باید مخاطب اصلی خطر سوریه ای شدن قرار گیرد که نشانی از ترس از مردم نشان نمی دهد و مقاماتش برای آمریکا خط و نشان می کشند و مردم را زباله و جاسوس و آلت دست می خوانند. به جای فریاد «سرکوب نکنید» و حل معضل «تبعیضات قومی»؛ تکرار مکرر نجوای «سوریه ای شدن» اسم رستم واری بر احتمال نحیف و ضعیفی نهاد که ظاهرا خود اصلاح طلبان را بیش از بقیه ترسانده و زمین گیر کرده تا اینکه قدرت مسلط و بی مهار را به سرعقل آورده باشد.

و چه تلخ و تاسف بار است سوزاندن فرصتی که می توانستند بهترین بهره را از آن بگیرند و تبدیل کردن آن به یک تهدید آن هم بدست خود و با القاء و درونی کردن توهم ترس. گویی ندای خطر سوریه ای شدن ( که به عنوان یک خطای استراتژیک به این وسعت پژواکش دادند)، دستوری به ذهن و روان آنان شد که «باید ببازی!».

زیتون 27 دی ماه 1396