جمعه، ۲۷ مرداد ۱۳۹۶ | Friday, 18. August 2017

«هیئت مرگ» به نام «عفو»؛ «هیئت عفو» به نام «مرگ»

منتشرشده در مقالات سیاسی شنبه, 06 شهریور 1395 ساعت 19:13

imagesدر ماه های بعد از جنایت، همه در حالت تعلیقی ابدی به سرمی بردند و بیمناک بودند که سرنوشت ما چه خواهد شد؟ در همین وانفسا بود که خبری به صورت درگوشی در کل بند پیچید. آقایان طرح دیگری برای تصفیه زندان دارند و می خواهند دوباره بازماندگان را غربال کنند و عده ای را باز اعدام و بقیه را آزاد کنند!/ روز موعود فرا رسید. زندانیان تک به تک نزد هیئتی جدید فرستاده شدند. سئوال هیئت روشن بود قرار است یک راهپیمایی در برابر دفتر سازمان ملل علیه گروهک ها انجام شود آیا در این راهپیمایی شرکت می کنی و علیه گروهکت شعار می دهی و پلاکارد دستت می گیری؟ فردی که این سئوال را با من در میان گذاشت برخوردی بسیار سرد و لحنی بسیار خشن و تهدیدآمیز داشت. پاسخم یک کلمه بود. آرام گفتم: «نه»! با فریاد و تشر گفت «شماها اصلاح ناپذیر هستید». به یکی از دوستانت که قبل از تو آمده بود و شالی به گردنش بسته بود هم گفتم که با همین شال آویزانت می کنیم. و با ناراحتی و خشم گفت بیرون بروم.

در سالگرد هولوکاست زندانیان سیاسی در ایران (یا به تعبیر آیت الله منتظری «کندن کلک» آنها) این نمایش شوم را نباید نصفه رها کرد و باید تا آخرش را بازگو کرد... نمایشی در سه پرده: مرداد ماه با اعدام مجاهدین؛ شهریور ماه با اعدام چپ ها و بهمن ماه با فیلتر کردن زندانیان بازمانده.

هیئت «مرگ» با پوشش حیله گرانه «عفو» (که نشان از آن داشت که از مدت ها قبل برای این دسیسه خونین به دقت برنامه ریزی شده بود)؛ اعدام سبعانه مجاهدین (با محک سرموضع بودن یا نبودن) و چپ ها (با محک مرتد بودن یا نبودن، از طریق سئوال حیله گرانه نمازخوان بودن یا نبودن)، را چنان تزویرگرانه پیش می برد و دادگاه مرگ را چنان می آراست که فردی که در مقابل این هیئت قرار می گیرد اصلا نفهمد پاسخش به سئوال ساده ای که به نرمی و فریب با او مطرح می شود؛ سرنوشت مرگ یا زندگی را برایش رقم خواهد زد. شاید کسانی که داشتند خلاف همه قوانین و عرف و شرع رایج (حتی اگر توجیهات فریبنده ای که بعدها به عنوان عکس العمل حمله مجاهدین برای این جنایت تراشیده شده، پذیرفته شود) دوباره دادگاهی می شدند، از این حق اولیه دادگاه مجدد برخوردار بودند که بدانند این صحنه دادگاه است و نه هیئت عفو؛ و مطلع باشند که این دادگاه دارای ماموریت و اختیارات ویژه است و خطر مرگ تهدیدشان می کند؛ این فرصت و امکان را داشتند که در پاسخ دهی به سئوالات نوع دیگری برخورد کنند. اما جنایتکاران حتی این حق اولیه و ساده هر متهم در هر نوع دادگاهی را نیز از آنها دریغ کردند. چرا که آنها قصد نسل کشی زندانیان سیاسی و کندن کلک آنها را داشتند. به همین دلیل از قبل در بین زندانیان زندان اوین حیله گرانه شایع کرده بودند که ایران قطعنامه 598 را پذیرفته و حال می خواهد زندانیان را به همین مناسبت مورد عفو قرار دهد. شایعه و فریبی تلخ و شوم و کثیف و خون آشامانه برای بالا بردن موضع سیاسی زندانیان جهت قتل عام هر چه بیشتر آن ها.

زندانیان بازمانده از این حیله کثیف و قتل عام فجیع به تدریج و به خصوص پس از برقراری اولین ملاقات از عمق و هولناکی فاجعه ای که پشت سر گذاشته بودند مطلع شدند. شرح حال و هوای بند بازماندگان پس از مطلع شدن از این جنایت خود نیازمند حکایتی دیگر است.

اما داستان همین جا به پایان نرسید. در آن هول و ولای هفته ها و ماه های بعد از جنایت، همه در حالت تعلیقی ابدی به سرمی بردند و نفس می کشیدند و بیمناک بودند که سرنوشت ما چه خواهد شد؟ خانواده ها نیز در همین وضعیت به سر می بردند. آنها شاهد ورود صاعقه بر پیکر انبوه خانواده هایی بودند که تا مدتی پیش با هم به ملاقات زندانیان شان می آمدند. ترس و وحشت تا عمق استخوان این خانواده ها نفوذ کرده بود که دیده بودند عزیزان شان در زندان نیز(که پس از گرفتن حکم از دادگاه های همین حاکمان در حال کشیدن حبس شان هستند)، باز امنیت جانی ندارند.

در همین وانفسا بود که خبری همچون رعد وبرق به صورت درگوشی در کل بند پیچید. یکی از زندانیان که یکی از نزدیکانش در شورای عالی قضایی بود خبر آورده بود آقایان طرح دیگری برای تصفیه زندان دارند. آنها از تصفیه قبلی راضی نیستند و می خواهند دوباره بازماندگان را غربال کنند و عده ای را باز اعدام و بقیه را آزاد کنند! مار گزیده ها از ریسمان سیاه و سفید می ترسند. این شایعه سیاه که عکس آن شایعه فریبکارانه سابق بود، پس از قتل عام هولناکی که صورت گرفته بود باورکردنی می نمود. اوایل بهمن ماه و شاید اوایل دهه فجر بود که روز موعود فرا رسید. زندانیان تک به تک فراخوانده شده و نزد هیئتی جدید فرستاده شدند.

من شخصا نزد هیئت قبلی نرفته بودم. چرا که در یک ماه اول از 5 مرداد تا 5 شهریور حیله گرانه زندانیان «سازمان»! را صدا می زدند و می بردند. و بعد هم نوبت چپ ها فرارسید. من و عده ای که مذهبی غیرمجاهد بودیم (به علاوه آقای امیرانتظام) ته بند باقی ماندیم. ظاهرا قرار شان نبود گروه های مذهبی غیرمجاهد (الهام گرفته از دکترشریعتی) را نیز زیرتیغ ببرند. هر چند علیرغم همین قرار نیز در قم صادق عزیزی و در تبریز هوشنگ عنبرشاهی که هر دو از جریان ما بودند را نیز بنا به دلایلی شاید محلی، اعدام کردند.

البته همان طور که در برنامه به عبارت دیگر بی بی سی نیز گفتم موقعی که زندانیان مجاهد را برده بودند و از 5 شهریور به بعد چپ ها را به گمان اینکه باقیمانده افراد همه چپ هستند را به صورت اتاق به اتاق و دسته جمعی می بردند، مرا نیز به اشتباه همراه آنها داشتند می بردند که هنگام نهار رسید و از نیمه راه به اتاق برگشتیم تا احضار نزد هیئت عفو! را بعد از نهار ادامه بدهند. بعد از نهار پاسدار بندی که آمد رده بالاتری داشت و می دانست عده ای غیرمارکسیست هم در بند حضور دارند. بنابراین تک به تک سئوال می کرد و بعد می برد که در این دور من و عده ای دیگر را باقی گذاشت. افراد باقیمانده 8-9 نفر بودیم که همه به جز آقای امیرانتظام از گروه های الهام گرفته از شریعتی بودیم. بگذریم از این سئوال و بحث بین خودمان که مگر قرار نیست ما را هم آزاد کنند پس چرا تعیین تکلیف نمی کنند؟ طبق سنت زندان، بحث ها و استدلال ها معمولا با تخیلات قوی همراه بود. برخی بدبینانه معتقد بودند چون این طیف بیشتر تیپ های فکری هستند و خطر دارند بنابراین قرار نیست آزاد شوند!!

اما در رابطه با هیئت دوم که داستانش در بالا آمد همه را بدون استثناء می بردند و این خود شایعه سیاه را به نوعی تایید می کرد که دیگر می خواهند تکلیف همه را روشن کنند.

سئوال هیئت روشن بود قرار است یک راهپیمایی در برابر دفتر سازمان ملل علیه گروهک ها انجام شود آیا در این راهپیمایی شرکت می کنی و علیه گروهکت شعار می دهی و پلاکارد دستت می گیری یا نه؟ اگر افراد در برابر هیئت قبل فکر می کردند فقط در رابطه با عفو شدن یا نشدن شان دارند تصمیم می گیرند و نه زندگی شان و بسیاری نمی خواستند تقاضایی برای عفو داشته باشند؛ این بار افراد همه در این فضا بودند که دارند در باره مرگ و زندگی شان تصمیم می گیرند. و چه تصمیم سخت و تلخ و دشواری را در برابر فرد می گذاشتتد. نه در باره قصاص دیگری بلکه در مورد قصاص خود!

فردی که این سئوال را با من در میان گذاشت برخورد ی بسیار سرد و لحنی بسیار خشن و تهدیدآمیز داشت. پاسخم یک کلمه بود. آرام گفتم: «نه»! با فریاد و تشر گفت «شماها اصلاح ناپذیر هستید». به یکی از دوستانت که قبل از تو آمده بود و شالی به گردنش بسته بود (دوستی بود که به علت سرماخوردگی و گلو درد دور گردن و گلویش را پوشانده بود) هم گفتم که با همین شال آویزانت می کنیم. و با ناراحتی و خشم گفت بیرون بروم.

روزهای بعد بدترین روزهای حبسم بود. آنچه در بند می گذشت بسیار دردناک بود. یکی از افراد برگشته از هیئت به دوستانش گفته بود: از من پرسیدند راهپیمایی می روی؟ گفتم آری. گفتند پلاکاردی علیه گروهت باید در دستت بگیری. گفتم باشه. گفت من را هم باید تا در اوین کول بگیری و ببری. فکر کردم شوخی می کند. ضمن این که به من خیلی برخورد. گفتم این دیگه نه حاجی. حالا ترسیده بود که نکند به خاطر این مسئله او را اعدام کنند!

اما برای من خاطره شگفت روزی که با دوستی در هواخوری قدم می زدم همیشه به عنوان یک معما در ذهنم باقی مانده است. شاید بعد از یک روز ملاقات بود. در قدم زدن در هواخوری، گویی احساسی روی پاهایم نداشتم. مثل خواب، فکر می کردم روی ابر قدم می زنم. راه می رفتم اما قدم هایم را حس نمی کردم . فقط می دیدم که قائمم و نیفتاده ام. نایستاده ام و رو به جلو می روم! نمی دانم چه بود و چرا. یک معما. یک حس شگفت. در زندگی ام دو بار یک بار به علت یک حادثه رانندگی و یک بار به علتی پزشکی نیمه تجربه ای از مرگ داشتم. این دو خاطره را به خوبی می توانم مرور کنم و برای خودم توضیح بدهم. اما آن حالت شگفت را، نه. در روزهای اخیر ناگهان به یاد این حس افتادم. فراموشش کرده بودم. فراموش کردن، به خاطر هول بزرگتر و سوگ و داغ عظیم تر، در یادآوری و تجسم حالت همه آنهایی که فکر می کردند دارند عفو می شوند یا نمی شوند و ناگهان در چند ثانیه و با خشونتی ناگهانی، طنابی به گردن شان انداخته می شود و عده ای قلدر و جانی و خشن جای کوچکترین اعتراض و حرکت و تکانی را به آنها نمی دهند و با وحشی گری زیرپای شان را خالی می کنند. هزاران بار این صحنه را تجسم کرده، به گوشه ای خیره مانده و یا عرق سردی را از پیشانی ام پاک کرده ام.

بعد از چند روز، یک روز بعد از ظهر که طبق سنت بند بعد از نهار همه دراز می کشیدند و استراحتی می کردند و احیانا می خوابیدند، یکی از هم اتاقی ها با عجله تکانم داد و بیدار کرد و گفت همه زندانیان عفو شده اند! یادم نیست کی بود و خودش منتظر راهپیمایی و آزادی بود و یا تصفیه و مرگ. اما خبری که از تلوزیون بند پخش شده بود راز حیله سیاه را آشکار کرده بود. آن بار به نام عفو مرگ پراکندند و این بار به نام مرگ می خواستند باز صورت مسئله زندان را سبک تر کنند.

با فاصله کمی عده زیادی را به راهپیمایی مقابل دفتر سازمان ملل بردند و از همان جا هم تحویل خانواده های شان دادند و آزاد کردند. ما بخشی از تظاهرات هم بندی ها را از اخبار تلویزیون دیدیم. با برخی نیز مصاحبه کردند. از جمله با فرد بسیار جوان (و به تعبیر زندان صغری) که گویا پدرش که از بچه های چپ بود را قبل ها اعدام کرده بودند. بگذریم از اینکه بعد از چند ماهی برخی از هواداران مجاهدین را دوباره به زندان برگرداندند. شاید برای اینکه هم چنان گروگانی از مجاهدین در چنگ داشته باشند. از جمله آنها برادرانی بودند که پدرشان نانوا بود. مادرشان به سفارش همیشگی بازجویان برای پسرانش بعد از آزادی بلافاصله به اصطلاح زن گرفته بود تا آنها را بزعم آنها پایبند کند.

بعد از چند ماه صادرکننده فتوای جنایت درگذشت. در این فاصله برای این که پدر و مادر مسن و شکسته شده ام برای ملاقات آمدن کمتر دچار مشکل شوند تقاضای انتقال به زندان شهرمان را کردم و به آنجا رفتم. پدرومادرم قبلا گهگاه این خواسته را با من در میان می گذاشتند و هربار به این دلیل که زندان اینجا بزرگ است وبهتر است در اینجا بمانم رضایتی به انتقال نداشتم و اصرار می کردم شما هر بار به ملاقات نیایید و من کاملا راضی ام که چند بار یک بار به ملاقات بیایید. اما آنها هر بار می آمدند...

بعدها از دوستان دیگری که آنها نیز بعد از من به شهرستان منتقل شدند شنیدم که بعد از مرگ رهبر، وقتی اشعار او منتشر شده بود یکی از همان برادرهای مزدوج شده بازگشته به زندان، شعر «من به خال لبت ای دوست گرفتار شدم» رهبر درگذشته را به سبک فیلم های هندی خوانده و اجرا کرده بود. و البته بعدش که احتمالا آنتن های بند خبررسانی کرده بوند، به مجازات به انفرادی رفته بود!

و این خود نشانگر این بود که با قساوت و مرگ نمی توان انسان ها را تغییر داد و یا دهان شان را دوخت؛ حتی با قساوت کشتار سری به سری و سریع اسیران برای کندن کلک شان. و یا قساوتی در حد خاطره تلخی که در روزهای اخیر شنیده ام. پاسداری از مجریان مرگ برای اینکه زندانیان آویخته به دار زودتر تمام کنند به پای آنها آویزان می شده است. طبق همین خاطره او در سال های بعد روانی شده و ریش و موهای صورت و ابرویش را مرتب می کنده است.

و چه تلخ است حکایت خشونت و قساوت در سالهای بعد از انقلاب. خشونتی که اوجش در اعدام های 67 تجلی پیدا کرده است . اما این فاجعه و جنایت نشانه «اوج» خشونت است و نه «تنها» نقطه خشونت. حاکمان متهم درجه اول عرصه خشونت اند. اما تنها متهم این صحنه نیستند. برخی مخالفان شان نیز با کشتن برخی مردم عادی و بیگناه بنزین برآتش خشونت حاکمان ریختند. بازماندگان این افراد نیز سئوالات بی پاسخی دارند که پاسخ می طلبد.

اما در روایت تاریخ نباید تاریخ را از آخر به اول خواند. بلکه باید به طور طبیعی از اول به آخر و صادقانه ومنصفانه و همه جانبه و کامل خواند. آن گاه سئوال بزرگ این است: آیا اگر حاکمان انحصارطلب و خشونت گرا به حذف دیگران نمی پرداختند و راه حضور و مشارکت سیاسی برای همگان را گشوده نگه می داشتند اصلا انقلاب ایران به چنین سرنوشتی دچار می شد و اگر به جای فردی خودحق پندار و مطلق نگر و مغررو لجباز فرد دیگری رهبر بود که نسبت به مخالفانش، از روحانیون و مراجع گرفته تا احزاب و روشنفکران، بازتر و متسامح تر برخورد می کرد؛ ما شاهد تاریخ دیگری نبودیم؟  

زیتون 6 شهریور 1395